MRP Tanımı

“Malzeme ihtiyaç planlaması ana üretim planının uygulanabilmesi için hangi malzeme, ne kadar ve ne zaman sorularının cevabını bulma çabasıdır. Bu cevapların bulunması ile MRP bizim gereksiz envanter bulundurmamamızı, planın daha etkin ve verimli olarak uygulanabilmesi ve anlık müşteri isteklerine hızlı şekilde cevap verebilmemizi sağlamaktadır.”(Krajewski, 1996:665)

Malzeme ihtiyaç planlaması, sipariş bilgilerini ve ana üretim çizelgesini kullanarak malzeme ihtiyaçlarını hesaplayan bir teknikler kümesidir. Malzeme için yenileme siparişlerinin açılmasını, zaman fazlı olduğu için talep tarihleri ile ihtiyaç tarihleri saptıkça açık siparişlerin yeniden çizelgelenmesini önerir.

Malzeme ihtiyaç planlaması bilgisayara dayalı bir envanter planlama ve sistemidir. Bilgisayar destekli üretim; genel olarak işletmedeki süreçlerin otomasyonu olarak adlandırılabilir. Bilgisayar destekli üretimin amaçları şunlardır;

1. Ürün geliştirme, üretim süreçleri ve fabrika organizasyonunun basitleştirilmesi.
2. Üretim süreçlerinin bilgisayarlar ve robotlar aracılığıyla otomasyonu.
3. Tüm üretim ve destek süreçlerinin bilgisayarlar aracılığıyla bütünleştirilmesi.

Hammadde ve ürün stoklarının azalması, stok devir hızının ve zamanında yapılan teslimlerin artması, MRP sisteminin kullanılması ile mümkündür. MRP’nin malzeme ihtiyaçlarını, iş ve satınalma emirlerini üretirken, fabrika kapasitesinin bu üretimi gerçekleştirmek için yeterli olup olmadığını ya da kritik kaynakların mevcut olup olmadığını incelememesi en büyük eksikliğidir. Kapasite ihtiyaç planlaması da dahil edilerek MRP sistemi geliştirilmiştir. MRP ve Kapasite İhtiyaç Planlaması ile üretilen planlar kısa dönem üretim planlamada çekirdeği oluştururlar. MRP’den satınalma yöneticileri satın alınacak bütün parçalar için satınalma planı, üretim yöneticileri ise ana üretim çizelgesine göre atölyede üretilen tüm parçaların çizelgeleme ve kontrol planlarını geliştirirler. Bundan sonraki adım MRPII(İmalat Kaynakları Planlaması)’dur.

Malzeme ihtiyaç planlama sistemlerinin ortak amacı, tüm envanter birimleri bazında dönemler itibariyle brüt ve net ihtiyaçların tespit edilmesi ve bu yolla gerçekçi bir envanter yönetimi için bilgi üretilmesidir. Envanter yönetiminde iki. ana faaliyet söz konusudur. Satınalma ve üretim. Bu faaliyetler gerek yeni gerekse eski bir işlemin düzeltilmesi şeklinde olabilir. Yeni faaliyet belirli bir tarihte ve belirli bir miktarda istenilen envanter biriminin temini için sipariş verilmesi veya üretim söz konusuysa iş emri verilmesi şeklinde olabilir. Böyle bir faaliyetin gerçekleşmesi için gerekli veri elemanları ise şöyledir.

• Söz konusu envanter biriminin parça numarası
•  Sipariş miktarı
• Sipariş verilme tarihi
• Siparişin tamamlanma tarihi(Teslim tarihi)

Satın alınan envanter birimleri için sipariş faaliyeti iki aşamada gerçekleşir.

1. Envanter kontrol tarafından satın almaya gönderilen sipariş emri.
2. Satın alma tarafından satıcıya gönderilen sipariş emri.

Diğer taraftan envanter yönetiminde eski bir işlemin düzeltilmesi de önemli bir fonksiyondur. Bu faaliyet, aşağıda belirtilen durumlar için söz konusudur.

• Sipariş miktarını artırma
• Sipariş miktarını azaltma
• Siparişin iptal edilmesi
• Sipariş teslim tarihinin öne alınması
• Sipariş teslim tarihinin geriye alınması
• Siparişin ertelenmesi

Envanter çalışmalarının doğru olarak gerçekleşmesi için bilgi üretilmesi malzeme ihtiyaç planlama sisteminin ana amacıdır. Malzeme ihtiyaç planlama sistemi bu amaca ulaşmak için tüm envanter birimlerinin net ihtiyaçlarını tespit eder, zaman boyutunda birimleri takip eder ve ihtiyaçların tüm olarak karşılanmasını denetler. Malzeme ihtiyaç planlama sisteminde önemli bir aşama, brüt ihtiyaçların net ihtiyaçlara çevrilmesidir. Bu çevirme sürecinde, belirlenen brüt ihtiyaçlardan eldeki envanter miktarları ve/veya sipariş verilmiş miktarlar düşülerek net değerler hesaplanır.

Malzeme ihtiyaç planlama sisteminde, net ihtiyaç değerleri zaman boyutu içinde verilir. Daha sonra net ihtiyaçlar planlanan siparişler ile karşılanır. Malzeme ihtiyaç planlama sisteminin, tespit ettiği, planlanan sipariş ya aynen ısmarlanır ya da ekonomik sipariş miktarına göre düzenlenerek ısmarlanır. Planlanan siparişlerin zamanlaması malzeme ihtiyaç planlama sistemi tarafından gerçekleştirilir.

Net ihtiyaçların karşılanması fonksiyonu, planlanan siparişlerin tespit edilmesiyle yerine getirilir. Malzeme ihtiyaç planlama sistemi ayrıca, net ihtiyaçlardaki değişmelere göre, açılmış olan siparişlerin zamanlamasında da gerekli düzeltmeleri yapar ve bu siparişlerin yeniden çizelgelenmesi için gerekli önlemleri alır.

Herhangi bir sistem aşağıda belirtilen iki sorudan sadece bir tanesini cevaplayacak şekilde tasarlanabilir.

1. Belirli kapasite kısıtları altında ne üretilebilir? (Ana üretim planı nasıl olmalıdır?)
2. Belirli bir üretim planını gerçekleştirmek için ne üretilmelidir? (Gereken kapasite nedir?)

Malzeme ihtiyaç planlama sistemi bu sorulardan ikincisini cevaplayan bir sistemdir ve herhangi bir sistemin bu iki soruyu birden cevaplandıramadığı bilinmektedir.

Malzeme ihtiyaç planlama sistemi aşağıda belirtilen nedenlerden dolayı etken bir envanter yönetimi yöntemidir.

• Envanter yatırımları minimum düzeyde tutulur.
• Malzeme ihtiyaç planlama sistemi değişmelere duyarlıdır.
• Sistem envanter birimleri bazında geleceğe dönük bir bakış açısı oluşturur.
• Sipariş miktarları ihtiyaçlara göre tespit edilir.
• Sistem ihtiyaçlarının zamanlaması ve tam olarak karşılanması konularına özen gösterir.

Malzeme ihtiyaç planlama sisteminin ana amaçları ise aşağıda özetlenmiştir;

1. Planlanmış ve denetlenen envanterler- planlanan üretimi ve sevkıyatı gerçekleştirebilmek için malzemenin fabrikaya zamanında gelmesini sağlamak.
2. Malzemelerin istenilen zamanda işletmede olmasını sağlayarak sistemde mümkün olan en az envanteri bulundurmak.
3. Üretim, sevkıyat ve satın alma faaliyetlerini planlamak gerek üretim gerekse satın alma açısından temin planlarının geliştirilmesi ve sürekli gözden geçirilip, gerekli düzeltmelerin yapılması, diğer bir deyişle, hangi parçaların, ne zaman satın alınacağının tek tek belirlenmesi. Parçaların bulunabilirliği ve teslim tarihleri hakkındaki en güncel bilgilere dayanarak, çizelgeleme ve kontrol fonksiyonları için önceliklerin tespiti.
4. Planlanan siparişlerin projeksiyonu yoluyla kapasite planlamasının yapılması. Böyle bir çalışma aynı zamanda üreticiye hammadde ve yarı mamulleri temin eden diğer firmalara da gelecek siparişlerin yoğunluğunu göstermesi açısından da yardımcı olacaktır.